Мулоҳизаҳои коршинос дар ҳошияи татбиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақоми омӯзгор» дар соли 2026
Пешгуфтор: Чаро ин мавзӯъ ҳамеша муҳим аст?
Муҳимияти ин масъаларо Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ, Пешвои Миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомали Раҳмон дар Паёми имсола таъкид намуда қайд карданд, ки “Ман аз рӯзҳои аввали фаъолияти худ ба ҳайси Роҳбари давлат то имрӯз дастгирӣ ва рушди илму маорифро самти афзалиятнок эълон карда, дар тӯли беш аз се даҳсола ба ин соҳаҳои ҳаётан муҳим таваҷҷуҳи аввалиндараҷа ва доимӣ зоҳир менамоям.
Зеро хуб медонам, ки рушди ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа ва давлат, ояндаи босаодати давлату миллат аз илму маорифи пешрафтае вобаста аст, ки заминаи мустаҳками онҳо имрӯз гузошта мешавад.
Ба ибораи дигар, ман дастгирӣ ва таваҷҷуҳ ба ин соҳаҳои муҳимму тақдирсозро сармоягузорӣ ба ояндаи дурахшони миллат ва бақои давлат мешуморам”. Ин баҳои сазовор аст ва миллати тоҷик аз аҳди қадим ин масъаларо муҳим мешумориданд ва дар фарҳанги мо устодро аз падар болотар медонистанд ва ин бесабаб нест. Падару модар моро аз олами нести ба ба замин оварданд, аммо устод моро аз замин ба осмон, ба дунёи маърифат мебарад. Қабул гардидани қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақоми омӯзгор» маҳз ба амали гардидани ин гуфтаҳо пайвасти ногустани дорад.
1. Шикастани қолабҳои кӯҳна: Муаллим дигар «коргари ҳамакора» нест
Биёед воқеъбин бошем. То чанд соли пеш омӯзгор дар шаҳру навоиҳои мо на танҳо дарс медод, балки дар маъракаҳои сиёсиву иҷтимоӣ, ободонии кӯчаҳо, ҳашарҳо ва дигар корҳои ҷамъиятӣ нерӯи асосӣ буд. Ин вазъият на танҳо сифати таҳсилро паст мекард, балки шаъни муаллимро дар назди шогирдон мекоҳид.
Нуқтаи муҳимтарини Қонуни нав, ки дар соли 2026 ба як меъёри тағйирнопазир табдил ёфтааст, ин манъи қатъии ҷалби омӯзгор ба корҳои берун аз вазифа мебошад. Имрӯз, агар ягон мансабдор кӯшиш кунад, ки муаллимро ба кори дигаре маҷбур созад, қонун ҷавобгарии ҷиддиро пешбинӣ мекунад. Ин «озодии касбӣ» ба муаллимон имкон дод, ки ба китобхонаҳо баргарданд ва сари лоиҳаҳои илмии худ кор кунанд.
2. Кафолати иҷтимоӣ: Вақте давлат қадри заҳматро медонад
Яке аз дардноктарин масъалаҳо ҳамеша паҳлӯи молиявии кор буд. Мо наметавонем аз муаллими гурусна ва бе хонаву ҷой таълими босифатро талаб кунем. Дар моддаҳои 12 ва 15-и Қонуни мазкур механизмҳои воқеии дастгирӣ ҷой дода шудаанд.
Масалан, ҷудо кардани қитъаҳои замин барои омӯзгорони ҷавон дар деҳот на танҳо мушкили манзилро ҳал мекунад, балки пеши роҳи муҳоҷирати меҳнатии муаллимро, ки дорои диплом буда, дар хориҷ ба руфтани кучаҳо машғул мегардад гирифта метавонад. Иловапулиҳо барои собиқаи корӣ ва унвонҳои илмӣ бошад, ҳавасмандиро ба касбият зиёд менамояд. Акнун ҷавонон бо ифтихор мегӯянд: «Ман омӯзгор мешавам!», зеро медонанд, ки давлат пуштибони онҳост.
3. Муносибати нав: Муаллим ва насли «технологӣ»
Мо дар соли 2026 зиндагӣ мекунем. Кӯдакони имрӯза бо планшет ва телефон хело барвақт шинос гардида сару кор доранд. Қонуни мазкур дар баробари имтиёзҳо, талаботи муосирро низ пеш гузоштааст. Мақоми омӯзгор имрӯз бо сатҳи дониши технологии ӯ вобаста аст.
Қонун замина фароҳам овард, ки омӯзгорон мунтазам аз курси бозомӯзӣ гузаранд. Дигар «дарси хушк» гузаштан имконнопазир аст. Омӯзгоре, ки бо зеҳни сунъӣ, тахтаи электронӣ ва платформаҳои онлайнӣ кор карда метавонад, имрӯз соҳиби эҳтироми хос аст. Ин рақобати солим дар байни мактабҳо сифати донишро ба куллӣ дигаргун сохт.
4. Эҳтироми дуҷониба: Нақши волидайн ва ҷомеа
Бисёр вақт мо шоҳиди он мешудем, ки волидайн барои баҳои пасти фарзандашон ба мактаб омада, бо муаллим муноқиша мекарданд. Қонуни нав «Кодекси одоби омӯзгор» ва муносибати волидайнро ба низом даровард.
Ҳифзи шаъну шарафи омӯзгор акнун танҳо як шиор нест. Қонун муқаррар мекунад, ки волидайн барои тарбияи фарзанд ва эҳтироми муаллим масъулияти баробар доранд. Ин боиси он мегардад, ки муҳити таълимгоҳҳо солимтар шавад. Вақте хонанда мебинад, ки падару модараш ба муаллим бо эҳтиром муроҷиат мекунанд, ӯ низ ҳамин роҳро пеш мегирад.
Хулоса: Нигоҳ ба фардои дурахшони миллат
Дар ҷамъбасти ин мулоҳизаҳо бояд як нуктаи калидиро таъкид кард: Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақоми омӯзгор» танҳо як санади дигари ҳуқуқӣ дар қатори даҳҳо қонунҳои дигар нест. Ин як иқдоми таърихӣ ва саривақтии роҳбари давлати мо буда, нишон медиҳад, ки ояндаи кишвар дар меҳвари сиёсати он қарор дорад. Сармоягузорӣ ба омӯзгор — ин сармоягузориест, ки фоидаи он дар шакли насли босавод, оқил, ватандӯст ва рақобатпазир бармегардад.
Татбиқи ин қонун мақоми омӯзгорро аз ҳолати «касби буҷетӣ» ба сатҳи «рисолати миллӣ» баровард. Вақте муаллим аз парешониҳои рӯзгор, аз фикри манзил, аз ташвиши маош озод мешавад, тамоми нерӯи худро ба омузонидани шогирд равона мекунад. Маҳз дар ҳамин ҷо сифати таълим баланд мешавад.
Эҳтироми муаллим, ки дар ин қонун кафолати ҳуқуқӣ ёфтааст, бояд ба як фарҳанги умумимиллӣ табдил ёбад. Мо бояд дарк кунем, ки дар омузиши фарзанд набояд сарфаҷӯӣ кард, зеро онҳо сармояи инсонии кишварро дар оянда ташкил мекунанд.
Бигзор ин қонун ба як чароғи равшангаре табдил ёбад, ки на танҳо роҳи зиндагии шоистаи муаллимонро равшан мекунад, балки ба ҳар як фарди ҷомеа хотиррасон месозад, ки бе устод мо ҳеҷем. Ояндаи Тоҷикистон дар дастони омӯзгор аст ва ин қонун кафолати он аст, ки ин дастҳо ҳамеша қавӣ, пурқудрат ва сарфароз хоҳанд буд.
Раҷабзода Ҳусния -раиси ноҳияи Мурғоб,
аъзои Маҷлиси Милли Маҷлиси Олии
Ҷумҳурии Тоҷикистон
